Το μείζον ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας βρίσκεται στο επίκεντρο της Διάσκεψης για την Κύπρο που λαμβάνει χώρα στο Κρανς Μοντανά της Ελβετίας.
Το ζήτημα αυτό αποτελεί θεμελιώδες ζήτημα για τις διαπραγματεύσεις, κάτι που έχει τονιστεί από τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στο ανακοινωθέν του της 4ης Ιουνίου 2017 στη Νέα Υόρκη. Ποιο όμως ήταν το σύστημα ασφάλειας του 1960, το οποίο επιδιώκουμε να καταργήσουμε ή να αναθεωρήσουμε σήμερα; Πρωτίστως, το σύστημα αυτό αποτελείτο από δυο διεθνείς συνθήκες – την Συνθήκη Εγγυήσεως και την Συνθήκη Συμμαχίας.
Η Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, που συνομολογήθηκε μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας αφενός και της Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου αφετέρου προνοούσε την εγγύηση της διατήρησης της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας και τον σεβασμό του Συντάγματος, ενώ απαγόρευε την ένωση με οποιοδήποτε άλλο κράτος ή τον διαμελισμό του νησιού. Στο Άρθρο IV της Συνθήκης περιλαμβανόταν το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης σε περίπτωση που η προβλεπόμενη εκ του ιδίου άρθρου διαβούλευση και συντονισμένη ενέργεια μεταξύ των εγγυητριών δυνάμεων δεν ήταν δυνατή. Τονίζεται εδώ ότι η απαγόρευση επέμβασης και χρήσης βίας αποτελεί θεμελιώδη κανόνα του διεθνούς αναγκαστικού δικαίου και επ’ ουδενί, μονομερή επεμβατικά δικαιώματα, δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά σήμερα.
Η Συνθήκη Συμμαχίας υπογράφτηκε μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Ελλάδας και της Τουρκίας προνοεί την συνεργασία των μερών μεταξύ τους για την κοινή τους άμυνα, ενώ συμφωνούν ότι κοινή επιθυμία και επιδίωξη είναι η ειρήνη και η διατήρηση της ασφάλειας των συμβαλλομένων, στη βάση των αρχών και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Προνοεί επίσης την αντίσταση σε όποιες επιθέσεις ή κινήσεις που στοχεύουν ενάντια στην ανεξαρτησία ή την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ δημιουργείται, στη βάση της Συνθήκης, στρατιωτική σύμπραξη με Τριμερές Αρχηγείο, με την Ελλάδα και την Τουρκία να συμμετέχουν σε αυτήν, με στρατιωτική δύναμη 950 και 650 ατόμων αντίστοιχα.
Η Συνθήκη Συμμαχίας περιλαμβάνει ρήτρα για αύξηση ή μείωση του αριθμού αυτού (όχι όμως κατάργησης των στρατιωτικών αποσπασμάτων) κατόπιν ομόφωνης απόφασης από τον Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο της Δημοκρατίας. Το Τριμερές Αρχηγείο διοικούνταν εκ περιτροπής ανά έτος από κάθε συμβαλλόμενη χώρα, ενώ δημιουργείτο Υπουργική Επιτροπή αποτελούμενη από τους Υπουργούς Εξωτερικών των τριών χωρών που είχε την ευθύνη της δύναμης σε πολιτικό επίπεδο και του οποίου προήδρευε, ανά έτος και εκ περιτροπής, ένας εκ των Υπουργών Εξωτερικών των Συμβαλλομένων.
Οι δυο αυτές Συνθήκες είναι απότοκο των Συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου που οδήγησαν στο δοτό Σύνταγμα του 1960 και κρίνονται εκ των πραγμάτων αναχρονιστικές και μη συνάδουσες με τα νέα δεδομένα που έχουν δημιουργηθεί έκτοτε.
Γράφει: Αντώνης Στ. Στυλιανού
