Στην ταινία «Αστραπόγιαννος», αυτό το εμβληματικό έργο του Νίκου Τζίμα, το οποίο απεικονίζει μία εποχή που πιστεύαμε πως έχει περάσει ανεπιστρεπτί, κυριαρχεί η εκμετάλλευση, η αδικία, η ανισότητα…
Γράφει: Μαρία Φράγκου*
Το δίκαιο είναι πάντοτε με τη πλευρά του ισχυρού και ο ανίσχυρος σκύβει και προσκυνά τον αφέντη, στον οποίο χρωστά ακόμα και τον αέρα που αναπνέει.
Σε μια σκηνή της ταινίας, ένας κολίγος βρίσκεται δεμένος στο δέντρο, μετά από διαταγή του κοτζαμπάση της περιοχής, γιατί, λέει, έκλεψε. Και τι έκλεψε; Ίσως μια κότα για να ταΐσει τα παιδιά του ή ακόμα, μπορεί και να άφησε λίγο στάρι έξω από τη σακούλα με τα δοσίματα για τον κοτζάμπαση, για να μπορέσει να ζυμώσει ψωμιά για τα παιδιά του. Βλέπετε, ό,τι είχαν και δεν είχαν οι κολίγοι έπρεπε να τα δίνουν στον προύχοντα του χωριού, κάτι σαν κεφαλαιουχικός φόρος, ας πούμε.
Και ο κοτζάμπασης, λοιπόν, διέταξε να δέσουν τον κολίγο σε ένα δέντρο για δυο μέρες. Για τιμωρία του ιδίου και παραδειγματισμό των υπολοίπων…
Σκηνές αυτής της ταινίας ζούμε ως τα σήμερα. Η ουσία της κοινωνικής ανισότητας που προκαλεί την αδικία, ουδέποτε άλλαξε ή μειώθηκε έστω κατ’ ελάχιστο. Μπορεί τα φαινόμενα να μην είναι τόσο κραυγαλέα και αδροκομμένα όπως τότε, αλλά ο κόσμος παραμένει χωρισμένος με βάση την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Δηλαδή, αυτούς που ασκούν την εκμετάλλευση και αυτούς που την υπόκεινται. Σήμερα δεν έχουμε κοτζαμπάσηδες, έχουμε όμως τραπεζίτες, εκποιητές, δανειστές, εργοδότες. Σήμερα δεν έχουμε κολίγους Αστραπόγιαννους, έχουμε όμως ανέργους, οφειλέτες, δυσπραγούντες, πτωχεύσαντες.
Οι δυνατοί φθείρουν, διαφθείρουν, κλέβουν, αυθαιρετούν. Οι αδύνατοι δεινοπαθούν, υποφέρουν, βασανίζονται και στερούνται. Και τι θα γίνει; Πώς θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση σήμερα; Μια κατάσταση που μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε εποχές κοινωνικού, πολιτικού και εργασιακού Μεσαίωνα; Θα γίνουμε όλοι Αστραπόγιαννοι ή θα ενεργούμε σαν τον Αστραπόγιαννο για να βρούμε το δίκαιο μας, συλλογικό και ατομικό;
Στις μέρες μας, με αφορμή την πανδημία του κορωνοϊού και τα επακόλουθα της, συρρικνώνονται δικαιώματα- ανθρώπινα και εργασιακά. Η φτώχεια απλώνεται σε ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό πολιτών, θέσεις εργασίας χάνονται ή καταργούνται, εργαζόμενοι μένουν χωρίς απασχόληση, και οι τυχεροί που παραμένουν στις δουλειές τους γνωρίζουν συνθήκες πρωτόγνωρης εκμετάλλευσης. Η ανεργία καλπάζει και όπου να’ ναι, οι κοτζαμπάσηδες με προσωπείο τοκογλύφου θα εξουσιάζουν, ως άλλοτε, τον κάθε ένα που θα βρεθεί στην ανάγκη τους. Και θα είναι πολλοί αυτοί και θα πληθαίνουν μιας και οι συνέπειες θα είναι σε βάθος χρόνου.
Δεν θα γίνουμε νέοι Αστραπόγιαννοι. Σήμερα έχουμε άλλα μέσα να παλέψουμε για το δίκαιο των αδυνάτων και την κοινωνική δικαιοσύνη. Έχουμε άλλους τρόπους να παλέψουμε για το υγιές και το ορθό που θα φέρει πρόοδο και ευημερία σε όλους, όχι μόνο για την ολιγαρχία του πλούτου, της εξουσίας και της διαφθοράς.
Μόνο με συλλογικούς αγώνες μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση. Μόνο με τη φωνή μας -που όσο δυνατότερη και τόσο ισχυρότερη- μπορούμε να στείλουμε μηνύματα σε αυτούς που μας εξουσιάζουν.
Να τους πούμε δυνατά και καθαρά πως η κρίση θέλει ηγέτες με όραμα και όχι διαχειριστές της περιουσίας των λίγων και επιφανών. Η κρίση θέλει ηγέτες που θα «μπαίνουν» στο παπούτσι του αδύνατου και δεν θα φοράνε μόνο τα λουστρίνια των δυνατών. Θέλουμε αποτελεσματικούς διαχειριστές της κατάστασης και όχι τροχονόμους της.
Καιρός να μας κοιτάξουν στα μάτια οι εξουσιαστές μας. Να δουν τις ανάγκες μας και να μας μετρήσουν σωστά. Πολλά από τα μέτρα-αντιγραφή που εφαρμόζουν δεν αντιμετωπίζουν τον ιό, αλλά οδηγούν στη φτωχοποίηση πολλούς επαγγελματικούς κλάδους. Άλλα μέτρα πάλι, συρρικνώνουν τη δημοκρατία, περιορίζουν την ελευθερία έκφρασης και διαβρώνουν τα ανθρώπινα δικαιώματά μας. Καιρός να αντιδράσουμε πρώτα με όπλο τη φωνή μας. Και την ώρα που πρέπει, με τη δύναμη της ψήφου μας.
- *Η Μαρία Φράγκου είναι δημοσιογράφος
