Ο θεσμός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας χαίρει εκτίμησης από τον κόσμο.
Η εκτίμηση αυτή έχει δίκαια κερδηθεί χάρη στο ανεξάρτητο και αμερόληπτο έργο που η υπηρεσία αυτή προσπαθεί να επιτελεί χρόνια τώρα. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης ανέβασε ακόμη περισσότερο τη δημοτικότητα του θεσμού. Το πέτυχε δείχνοντας τόλμη και αποφασιστικότητα, αξιοποιώντας και το κλίμα γενικευμένης απαξίωσης της πολιτικής και ευρύτερα της δημόσιας ζωής. Με την αρωγή των ΜΜΕ έπεισε ότι είναι άνθρωπος που δεν συγκαλύπτει ενδεχόμενες ατασθαλίες και δεν φοβάται να συγκρουστεί με συμφέροντα και κατεστημένα. Σε μια χώρα που συχνά φαντάζει ως ένα «απέραντο σκάνδαλο». Ο λαός λατρεύει να καταναλώνει σκανδαλολογία, ιδίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Παντού, όχι μόνο στην Κύπρο.
Η υπερβολική δημοσιότητα και δημοτικότητα δυστυχώς έχουν θαμπώσει το Γενικό Ελεγκτή. Δεν είναι μόνο η άστοχη αποδοχή ανάμιξής του σε κατεξοχήν πολιτικά ζητήματα, όπως το ταξίδι μαθητών στην Τουρκία και εσχάτως η θεατρική παράσταση στη Σαλαμίνα. Ευτυχώς η αχρείαστη ένταση στη σχέση Ελεγκτικής Υπηρεσίας και ΘΟΚ τείνει προς αποκλιμάκωση. Είναι κυρίως η υπερβολική έκθεση του ίδιου του Οδ. Μιχαηλίδη στα ΜΜΕ και η τάση του να υποκύπτει στον πειρασμό να σχολιάζει, όχι πάντα με κομψό τρόπο, πρόσωπα και καταστάσεις.
Ο ρόλος μιας Ελεγκτικής Υπηρεσίας στον 21ο αιώνα δεν είναι αστυνομικός, εισαγγελικός ή δικαστικός. Δεν είναι ρόλος μπαμπούλα. Δεν είναι μηχανισμός παροχής υλικού για λαϊκά δικαστήρια. Στη σύγχρονη εποχή είναι πρωτίστως ένας ρόλος ελέγχου αλλά και καθοδήγησης των στελεχών και των υπηρεσιών του ευρύτερου δημοσίου προκειμένου να λειτουργούν με βάση τα θέσμια και τις καλές πρακτικές στη διαχείριση δημόσιου χρήματος. Να είναι πιο αποτελεσματικές και εξυπηρετικές προς τους πολίτες, με καλύτερη διαχείριση των δημόσιων πόρων. Οι εκ των υστέρων έλεγχοι εντοπίζουν και υποδεικνύουν λάθη και παραλήψεις με κύριο στόχο αυτά να μην επαναλαμβάνονται, όχι με βασικό γνώμονα «να πιαστούν στα πράσα οι κλέφτες» και να ριχτούν βορρά στο λαϊκό αίσθημα. Βεβαίως, αν εντοπίζεται δόλος, σκόπιμη διασπάθιση χρήματος, υπάρχουν διαδικασίες προκειμένου αυτά να αντιμετωπιστούν (πειθαρχικά ή ποινικά). Η Ελεγκτική Υπηρεσία ελέγχει τις οικονομικές πτυχές ειλημμένων αποφάσεων, δεν συμμετέχει ούτε πρωταγωνιστεί (εμμέσως) στη λήψη αποφάσεων από τα όργανα διοίκησης.
Λυπούμαι να παρατηρήσω πως ο υπερβάλλων ζήλος έχει πλήξει τη σχέση εκτίμησης και εμπιστοσύνης ανάμεσα στις υπηρεσίες του κράτους και των δημόσιων Οργανισμών γενικότερα προς το θεσμό της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Ως ένα βαθμό αυτό οφείλεται στο ότι σε κανένα δεν αρέσουν οι έλεγχοι και τα δυσμενή σχόλια. Ωστόσο, οι αστυνομικού τύπου ελεγκτικές πρακτικές δεν οδηγούν, όπως κάποιος ίσως θα ανέμενε, σε βελτίωση των διαδικασιών και σε προστασία του δημοσίου συμφέροντος. Αντίθετα, σπρώχνουν τις αρμόδιες αρχές, τα συμβούλια, τα στελέχη και τους δημόσιους λειτουργούς να γίνονται πιο καχύποπτοι, πιο εσωστρεφείς, πιο ευθυνόφοβοι και πιο αναποτελεσματικοί (απ΄ ότι ήδη είναι). Η τυπολατρία τείνει να γίνει κυρίαρχη.
Η κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ σίγουρα επικροτούν αυτή τη στάση και προτιμούν ένα Γενικό Ελεγκτή που σπέρνει τρόμο και πανικό στους «κλέφτες του δημοσίου». «Όλοι στο δημόσιο είναι απατεώνες», είναι η κυρίαρχη πεποίθηση. Μπορεί αυτή η εκδοχή να αποδίδει προσωπική δημοφιλία, αμφιβάλλω όμως αν παράγει ουσιαστικά αποτελέσματα και οφέλη για το δημόσιο συμφέρον. Παρεμπιπτόντως, η Ελεγκτική Υπηρεσία και ο Γενικός Ελεγκτής είναι επίσης δημόσιοι λειτουργοί.
Η στήλη δεν αμφισβητεί την εντιμότητα και τις αγαθές προθέσεις του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Δεν θέτει καν το ερώτημα αν είναι όντως το «ικανό και κατάλληλο πρόσωπο» που ορίζει ως κριτήριο το Σύνταγμα. Αυτό θα κριθεί στο πέρασμα του χρόνου και σε μεγάλο βαθμό θα εξαρτηθεί από τον ίδιο. Η στήλη δεν θέτει ζήτημα ούτε για τον τρόπο που διορίζονται γενικώς οι διάφοροι ανεξάρτητοι αξιωματούχοι: χωρίς διαγωνισμό, χωρίς καμία προκήρυξη ή έστω πρόσκληση ενδιαφέροντος «για τα μάτια του κόσμου», προφανώς με υπόδειξη κάποιων από το «βρώμικο» πολιτικό και κομματικό σύστημα με το οποίο βρίσκονται μετέπειτα αντιμέτωποι. Η στήλη θέτει έναν ειλικρινή προβληματισμό για τον τρόπο που ο κύριος Μιχαηλίδης ασκεί τα καθήκοντα και αντιλαμβάνεται τις εξουσίες και το ρόλο του. Με την προσδοκία ότι θα ληφθεί υπόψη, για το καλό και της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και των Οργανισμών Δημοσίου Δικαίου και του Κράτους, πάνω από όλα προς καλύτερη εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος.
Γράφει: Βασίλης Πρωτοπαπάς
