Πλήρης κατοχύρωση των βασικών ελευθεριών
Ο Ραούφ Ντενκτάς είχε θέσει ως «όραμα» ζωής την επίτευξη ενός αμιγώς τουρκικού «χώρου» στο βόρειο μέρος του νησιού. Ουδέποτε πίστεψε στην προοπτική της επανένωσης της Κύπρου, στον στόχο μιας ομοσπονδιακής λύσης. Αντιθέτως, επιδίωξε με συνέπεια είτε, την διαιώνιση του στάτους κβο, είτε μια λύση συνομοσπονδίας. Η ευόδωση των επιδιώξεων Ντενκτάς προϋπόθετε, όμως, ότι ακόμη και αν επιτυγχανόταν μια πολιτική συμφωνία στο Κυπριακό, αυτή θα έπρεπε να περιλαμβάνει μόνιμους περιορισμούς στην ενάσκηση των βασικών ελευθεριών (διακίνησης, εγκατάστασης, απόκτησης περιουσίας), καθώς και των θεμελιωδών ελευθεριών, ήτοι, την ελευθερία διακίνησης προσώπων και αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Και ότι αυτές οι ρυθμίσεις θα ενσωματώνονταν στο πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ. Ο Ντενκτάς επιδίωξε να ελαχιστοποιήσει ή και να εκμηδενίσει τον αριθμό των Ελληνοκυπρίων που θα εγκαθίσταντο στον βορρά, προκειμένου να επιτύχει την αποξένωση των Τουρκοκυπρίων από τους Ελληνοκυπρίους και να αποτρέψει την διαμόρφωση συνεργειών, ανάμεσα στις δύο Κοινότητες. Ο στρατηγικός στόχος του Ραούφ Ντενκτάς υπήρξε, ουσιαστικά, η οικοδόμηση δύο, απολύτως, διακριτών «κόσμων». Ωστόσο, η επίτευξη αυτού του στόχου καθίσταται, πλέον, ανέφικτη καθότι στο πλαίσιο της, παρούσας, διαπραγματευτικής διαδικασίας η πλήρης εφαρμογή των βασικών και των θεμελιωδών ελευθεριών καταγράφεται, ήδη, ως συμφωνημένη σύγκλιση.
Όλοι οι Κύπριοι, ανεξαρτήτως εθνοτική καταγωγής, θα διαθέτουν το δικαίωμα να εγκαθίστανται, να αποκτούν περιουσία, να εργάζονται, να εγκαθιδρύουν επιχείρηση ή να ασκούν οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα οπουδήποτε στην κυπριακή επικράτεια. Όλοι, μηδενός εξαιρουμένου. Αυτές οι ελευθερίες διασφαλίζονται με την σύγκλιση που σχετίζεται με το «Δικαίωμα Διαμονής», το γνωστό ως (right of abode), το οποίο θα ασκείται, από την πρώτη μέρα, από όλους του κύπριους πολίτες. Η συγκεκριμένη έννοια, δεν είναι νεοφανής. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, για παράδειγμα, η ενάσκηση των βασικών ελευθεριών προσδιορίζεται από την αναφορά, στην σχετική νομοθεσία, πως «all British citizens have the right of abode in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland». Ο ισχυρισμός, επομένως, ότι ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων που θα μπορούν να εγκατασταθούν στον βορρά δεν θα υπερβαίνει το 20% του πληθυσμού της τ/κ πολιτείας είναι, παντελώς, αναληθής. Η ποσόστωση «20%» αναφέρεται στον αριθμό των Ελληνοκυπρίων που θα διαβιούν στην τ/κ πολιτεία διαθέτοντας το καθεστώς «Domicile», (διεύθυνσης διαμονής), βάσει του οποίου θα τους δίδεται το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, εντός της τ/κ πολιτείας, για τις δημοτικές εκλογές και τις ευρωεκλογές. Όσοι, πέραν αυτών που θα διαθέτουν το καθεστώς «Domicile», επιλέξουν να εγκατασταθούν στην τ/κ πολιτεία θα ασκούν τα εκλογικά τους δικαιώματα στην ε/κ πολιτεία. Με ένα καθεστώς που θα προσομοιάζει με αυτό του ετεροδημότη. Οι ρυθμίσεις, αναφορικά με την άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων, είναι απολύτως συμβατές με όσα ορίζονται από το διεθνές «Σύμφωνο για τα Ατομικά και τα Πολιτικά Δικαιώματα».
Η μοναδική παρέκκλιση που θα ισχύσει, στο πλαίσιο της συμφωνίας, θα αφορά το δικαίωμα στην απόκτηση περιουσίας. Όπου, για μια μεταβατική περίοδο, θα ορίζεται πως, για την απόκτηση ακίνητης περιουσίας πέραν μιας συγκεκριμένης έκτασης, θα απαιτείται η συγκατάθεση και των πολιτειακών αρχών. Αυτή η ρύθμιση, ωστόσο, δεν θα επηρεάζει το δικαίωμα οποιουδήποτε να αποκτήσει, από την επόμενη μέρα της λύσης, μια κατοικία ή και ένα οικόπεδο ή και μια επαγγελματική στέγη οπουδήποτε στην Κύπρο. Αυτά θα είναι, εξυπαρχής, κατοχυρωμένα. Η εν λόγω παρέκκλιση κρίνεται επιβεβλημένη προκειμένου να αντιμετωπιστούν, βασικά, οι ανησυχίες των Τουρκοκυπρίων, ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν θα επιχειρήσουν να «απορροφήσουν», την οικονομικά ασθενέστερη τ/κ Κοινότητα. Μια ανησυχία που έχει βαθιά ιστορικότητα μέσα στην τ/κ Κοινότητα συνεπεία της «τραυματικής» συνύπαρξης, στα ογδόντα δύο χρόνια της αποικιακής περιόδου. Όταν οι Τουρκοκύπριοι μετατράπηκαν από μια δεσπόζουσα Κοινότητα, σε μια μειονότητα με περιθωριακή συμμετοχή στα οικονομικά πεπραγμένα του νησιού. Αυτό που έχει σημασία, πάντως, είναι ότι αυτή η ρύθμιση θα είναι προσωρινή. Και θα παύσει να ισχύει είτε, με την παρέλευση μιας συγκεκριμένης μεταβατικής περιόδου, είτε όταν, το κατά κεφαλή εισόδημα στην τ/κ Κοινότητα, φτάσει στο 85% του αντίστοιχου ελληνοκυπριακού.
Οι συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί, στις διαπραγματεύσεις, αναφορικά με τις βασικές ελευθερίες είναι ιστορικής σημασίας. Η Ενωμένη Ομοσπονδιακή Κύπρος θα είναι είναι σύγχρονο κράτος η λειτουργία του οποίου θα εδράζεται στις ευρωπαικές αρχές και αξίες. Κατανοητές και αναμενόμενες οι υστερικές αντιδράσεις των Γκρίζων Λύκων και των άλλων εθνικιστικών δυνάμεων στα κατεχόμενα. Ευρίσκονται, πλέον, σε κατάσταση πανικού αφού διαπιστώνουν ότι το «όραμα» του πολιτικού τους μέντορα, Ραούφ Ντενκτάς, ενταφιάζεται οριστικά.
Γράφει: Σώτος Κτωρής
