Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα παρουσιάστηκε ως επίδειξη ενότητας και αποφασιστικότητας απέναντι στις σύγχρονες γεωπολιτικές προκλήσεις. Πίσω, όμως, από τις πανηγυρικές διακηρύξεις, αναδύεται μια διαφορετική πραγματικότητα: μια Συμμαχία που επιλέγει τη στρατιωτική κλιμάκωση αντί της διπλωματίας και μια Ευρώπη που εξακολουθεί να προσαρμόζει τη στάση της στις απρόβλεπτες επιλογές του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευκαιρία για σοβαρό προβληματισμό γύρω από τη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση που γνώρισε η Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντί γι' αυτό, κατέληξε να επιβεβαιώσει δύο δυσάρεστες πραγματικότητες: πρώτον, ότι η Συμμαχία έχει επιλέξει να διαχειρίζεται τον πόλεμο στην Ουκρανία αντί να αναζητά ενεργά τον τερματισμό του· και δεύτερον, ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται πρόθυμοι να προσαρμόζουν τη στάση τους στις διαθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ακόμη και όταν εκείνες αλλάζουν από ώρα σε ώρα.
Η Διακήρυξη της Άγκυρας παρουσιάστηκε ως μήνυμα ενότητας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα ακόμη κείμενο που επιβεβαιώνει τη στρατιωτικοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η νέα δέσμευση για παροχή στρατιωτικής βοήθειας ύψους 70 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία μέσα στο 2026, με προοπτική διατήρησης του ίδιου επιπέδου και το 2027, αποτελεί τη σημαντικότερη απόφαση της Συνόδου. Παράλληλα, επαναλαμβάνεται ότι η Ουκρανία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ευρωατλαντικής ασφάλειας και διατηρείται ανοιχτή η προοπτική ένταξής της στο ΝΑΤΟ.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει αμείλικτο: υπάρχει έστω μία νέα πρωτοβουλία για ειρήνη; Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο που να επιχειρεί να φέρει τη Μόσχα και το Κίεβο στο ίδιο τραπέζι; Η απάντηση είναι αρνητική. Η Σύνοδος επένδυσε ξανά σχεδόν αποκλειστικά στη στρατιωτική διάσταση της κρίσης, σαν να αποτελεί η αύξηση των εξοπλισμών αυτοσκοπό. Όσο περισσότερα όπλα, τόσο μεγαλύτερη η βεβαιότητα ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί. Και όσο συνεχίζεται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μιας ευρύτερης ανάφλεξης με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθεί υπόψη η στάση του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε στην Άγκυρα αφού είχε προηγουμένως επιτεθεί λεκτικά σε Ευρωπαίους συμμάχους, είχε προκαλέσει νέες εντάσεις με δηλώσεις για τη Γροιλανδία, είχε απειλήσει την Ισπανία με εμπορικά αντίποινα και είχε δημιουργήσει αμφιβολίες ακόμη και για τη συνοχή της ίδιας της Συμμαχίας.
Κι όμως, αντί οι Ευρωπαίοι ηγέτες να χαράξουν μια αυτόνομη στρατηγική ή να υπερασπιστούν με αυτοπεποίθηση τις δικές τους θέσεις, προτίμησαν να κινηθούν με εμφανή προσοχή ώστε να μη διαταράξουν το κλίμα. Το αποτέλεσμα ήταν μια εικόνα πολιτικής αμηχανίας, όπου ολόκληρη η Σύνοδος έμοιαζε να περιστρέφεται γύρω από το ερώτημα πώς θα διατηρηθεί ο Τραμπ ικανοποιημένος και δεσμευμένος στο ΝΑΤΟ.
Ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι ο ίδιος ο Τραμπ, ο οποίος μέχρι πρόσφατα αμφισβητούσε την έκταση της αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία, εμφανίστηκε τώρα να εγκρίνει την αδειοδότηση για παραγωγή πυραύλων Patriot από την Ουκρανία. Η μεταβολή αυτή δεν συνοδεύτηκε από κάποια συνολική στρατηγική εξήγηση. Αντιθέτως, επιβεβαίωσε για ακόμη μία φορά ότι η εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις προσωπικές διαθέσεις του Αμερικανού προέδρου.
Αυτό ακριβώς θα έπρεπε να ανησυχεί περισσότερο την Ευρώπη. Όχι μόνο η αστάθεια του Τραμπ, αλλά και η αδυναμία των Ευρωπαίων να διαμορφώσουν μια συνεκτική στρατηγική ανεξάρτητα από αυτήν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει οικονομική ισχύ, πληθυσμό και πολιτική βαρύτητα που θα της επέτρεπαν να πρωταγωνιστήσει σε μια μεγάλη ειρηνευτική πρωτοβουλία. Αντί αυτού, συνεχίζει να λειτουργεί περισσότερο ως συμπληρωματικός εταίρος της Ουάσιγκτον παρά ως αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας.
Η ατζέντα της Συνόδου, βέβαια, δεν περιορίστηκε στην Ουκρανία. Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ επανέλαβαν την προσήλωσή τους στην αύξηση των αμυντικών δαπανών, στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, στην αντιμετώπιση των κυβερνοεπιθέσεων και των υβριδικών απειλών, στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, αλλά και στη στενότερη συνεργασία με εταίρους της περιοχής του Ινδο-Ειρηνικού. Παρουσιάστηκαν ακόμη πρωτοβουλίες για την προστασία κρίσιμων υποδομών, την ενίσχυση της συλλογικής αποτρεπτικής ισχύος και την επιτάχυνση της παραγωγής στρατιωτικού εξοπλισμού. Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα σημαντικά ζητήματα αντιμετωπίστηκαν σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της στρατιωτικής ισχύος. Η διπλωματία, η αποκλιμάκωση, η αρχιτεκτονική μιας νέας ευρωπαϊκής ασφάλειας και οι πολιτικές πρωτοβουλίες για τη μείωση των διεθνών εντάσεων απουσίαζαν σχεδόν ολοκληρωτικά από το προσκήνιο. Η εικόνα που εξέπεμψε η Σύνοδος ήταν αυτή μιας Συμμαχίας που θεωρεί ότι σχεδόν κάθε σύγχρονη πρόκληση μπορεί να αντιμετωπιστεί με περισσότερους εξοπλισμούς, μεγαλύτερους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς και ισχυρότερη αποτροπή.
Η Σύνοδος της Άγκυρας θα μείνει πιθανότατα στην ιστορία όχι επειδή άνοιξε τον δρόμο για την ειρήνη, αλλά επειδή επιβεβαίωσε ότι η Δύση εξακολουθεί να θεωρεί τη στρατιωτική ισχύ βασικό εργαλείο διαχείρισης της κρίσης. Και ταυτόχρονα ανέδειξε μια ακόμη ανησυχητική εικόνα: μια Ευρώπη που, αντί να ηγείται των εξελίξεων, προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες διαθέσεις ενός Αμερικανού προέδρου, ελπίζοντας κάθε φορά ότι η επόμενη αλλαγή γνώμης του δεν θα οδηγήσει σε νέα κρίση.
Ω.
