Η Κύπρος δεν παράγει σκάνδαλα. Παράγει αθώους..
Του Γιώργου Παυλίδη
Στην υπόθεση Cyprus Papers, που διέσυρε τη χώρα διεθνώς, η Δικαιοσύνη αποφάνθηκε πως ευθύνεται ο κύριος Κανείς. Ένα φάντασμα χωρίς ΑΦΜ, χωρίς γραφείο, χωρίς υπογραφή. Ένας αόρατος πρωταγωνιστής που κάνει όλη τη βρώμικη δουλειά και μετά εξαφανίζεται. Και κάπως έτσι «ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν» – “This is Cyprus!”.
Από τη στιγμή που το μεγαλύτερο ισως σκάνδαλο διεθνούς διασυρμού της χώρας μας καταλήγει σε λογιστική πράξη μηδενικής ευθύνης, ποιος σοβαρός πολίτης πιστεύει ότι το videogate θα έχει διαφορετική μοίρα; Η κατάληξη είναι ήδη προαναγγελθείσα: λίγος θόρυβος, λίγη ηθική αγανάκτηση, μερικές επιτροπές, και τελικά… ο κύριος Κανείς ξανά στο εδώλιο.
Ίσως πράγματι να μην χρειάζεται να πληρώνουμε ανεξάρτητους ανακριτές. Ίσως να μην χρειάζονται δίκες. Ας θεσμοθετήσουμε μια απλή διαδικασία: κάθε σκάνδαλο να καταχωρίζεται αυτομάτως στο μητρώο «Σφάλματα Χωρίς Υπεύθυνους» και να τελειώνουμε. Θα εξοικονομήσουμε και χρήμα και υποκρισία.
Και μετά απορούμε γιατί οι πολίτες απαξιώνουν την πολιτική. Γιατί στρέφονται σε αντισυστημικά (δήθεν) σχήματα. Γιατί ψηφίζουν με θυμό και όχι με λογική. Όταν το κράτος δικαίου λειτουργεί επιλεκτικά, όταν οι ισχυροί πέφτουν πάντα στα μαλακά και οι υπόλοιποι μαθαίνουν να σιωπούν, τότε η απονομιμοποίηση δεν είναι σύμπτωμα. Είναι αποτέλεσμα.
Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι μόνο κυπριακό. Στην Αθήνα ακόμη ψάχνουν τα «κοπάδια» που χάθηκαν στην Κρήτη. Στις Βρυξέλλες το Qatargate συνεχίζει να στοιχειώνει το Ευρωκοινοβούλιο. Η υπόθεση της Marine Le Pen για κατάχρηση ευρωπαϊκών πόρων δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο του Εισαγγελέα (EPPO) ερευνά υποθέσεις που αγγίζουν την ίδια την καρδιά της ευρωπαϊκής διοίκησης, από την European Diplomatic Academy μέχρι μεγάλες πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων της Ένωσης.
Άρα ναι — αυτό που ζούμε δεν είναι η εξαίρεση. Είναι ο κανόνας ενός συστήματος που αυτοπροστατεύεται.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν η διαφθορά είναι διεθνής. Το ερώτημα είναι τι κάνουμε εμείς εδώ.
Αφού πλησιάζουν εκλογές, ας σταματήσουν τα μεγάλα λόγια και ας ακουστούν συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Όπως για παράδειγμα:
- Υποχρεωτική πλήρης δημοσιοποίηση περιουσιακών στοιχείων πολιτικών και ανώτερων κρατικών αξιωματούχων, με ουσιαστικό έλεγχο.
- Αυτόματη απώλεια αξιώματος σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων που αποδεικνύεται.
- Ενίσχυση και πλήρης ανεξαρτησία των ανακριτικών και ελεγκτικών μηχανισμών, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.
- Θεσμοθέτηση πραγματικής προστασίας μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος.
- Ποινικές ευθύνες με ονοματεπώνυμο — όχι αόριστες «πολιτικές ευθύνες».
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να ζούμε στην εποχή της «κουτάλας» και της ρεμούλας, όπως έλεγε ο αθάνατος Χάρρυ Κλυν — μόνο που σήμερα η κουτάλα δεν είναι κωμικό εύρημα. Είναι διοικητική πρακτική.
Η Δημοκρατία δεν πεθαίνει από ένα σκάνδαλο. Πεθαίνει όταν τα σκάνδαλα δεν έχουν ενόχους.
Και τότε ο κύριος Κανείς γίνεται ο πιο ισχυρός πολίτης της χώρας.
