Μια προσπάθεια ανάλυσης μέσα από τα μάτια ενός ενεργού πολίτη και όχι ειδικού, οπότε μην περιμένετε δυσνόητους νομικούς όρους, αλλά την επί πρακτέου εφαρμογή.
Όλες οι ενδείξεις τείνουν πως η πιο πιθανή μορφή διακυβέρνησης της ομοσπονδιακής Κύπρου θα είναι η εκ περιτροπής προεδρία μαζί με σταθμισμένη ψήφο. Τι σημαίνουν επί του πρακτέου αυτές οι έννοιες; Τι συνέπειες θα έχουν στην καθημερινότητα μας;
Οι βασικές ανησυχίες των 2 κοινοτήτων
Οι Ε/Κ φοβούνται την Τουρκία και τον κίνδυνο απόσχισης, ο έλεγχος από την Τουρκία και μια επανάληψη του 74. Οι Τ/Κ φοβούνται να μην καπελωθούν από την πλειοψηφία μη έχοντας λόγο για την μοίρα τους, και το να βρεθούν ξανά οι φτωχοί συγγενείς, πολίτες 2ης κατηγορίας όπως ήταν στο παρελθόν,
Εκ περιτροπής προεδρία
Στο σύνταγμα του 60 η κάθε κοινότητα είχε το δικαίωμα να εκλέξει τον ηγέτη της όπου ο Ε/Κ ήταν ο πρόεδρος και ο Τ/Κ ο αντιπρόεδρος με το δικαίωμα βέτο κάτι που πλέον καταργείται και η κάθε κοινότητα θα έχει λόγο στην εκλογή του ηγέτη της άλλης. Με αυτό τον τρόπο θα προάγεται η συνεργασία μεταξύ των πολιτικών κομμάτων και των δύο κοινοτήτων και δεν θα λειτουργούν παράλληλα.
Σταθμισμένη/διασταυρούμενη ψήφος
Σε αντίθεση με το 60 πλέον και οι 2 κοινότητες θα έχουν λόγο για τον ηγέτη της κάθε κοινότητας (άρα και πρόεδρο). Αυτή είναι η διασταυρούμενη ψήφος. Εφόσον οι Τ/Κ είναι περίπου το 20% άρα και η βαρύτητα που θα έχουν στην εκλογή του Ε/Κ ηγέτη θα ναι 20%. Στα πλαίσια της πολιτικής ισότητας λοιπόν οι Ε/Κ θα έχουν την ίδια βαρύτητα στην εκλογή του Τ/Κ ηγέτη. Ένα σημαντικό ποσοστό που μπορεί να κρίνει για το ποιος θα ναι ο ηγέτης της κάθε κοινότητας αλλά δεν θα μπορεί να τον επιβάλει. Αυτή είναι η σταθμισμένη ψήφος, κάτι που εφαρμόζεται και στις ΗΠΑ, ενδεικτικά να αναφέρω πως όταν ο Bush Jr κέρδισε τον Gore για την πρώτη του θητεία είχε πάνω από 500.000 ψήφους λιγότερους, αλλά είχε κερδίσει τους εκλέκτορες, αλλά και στην ίδια την Ε.Ε. όπου η ψήφος της Μέρκελ έχει την ίδια αξία με αυτήν του Αναστασιάδη
Η ανάγκη
Οι Τ/Κ σαν μειονότητα δεν θέλουν η πλειοψηφία να αποφασίζει για αυτούς, και απαιτούν να θεσμοθετηθεί η αποτελεσματική τους πρόσβαση στην εξουσία, και να διασφαλιστεί πως η πλειοψηφία δεν θα αποφασίζει για αυτούς χωρίς αυτούς. Αυτή είναι η πολιτική ισότητα. Που όμως πάρακατω θα δούμε πως δεν σημαίνει και αριθμητική. Πρακτικά όμως αυτό δεν διαφέρει από τις ποσοστώσεις που υπάρχουν στα κόμματα για γυναίκες/νεολαία, ή και από το σύνταγμα του 60 που προνοούσε πως το 30% των κυβερνητικών θέσεων θα πήγαινε στους Τ/Κ.
Η εφαρμογή
Μετά την αποχώρηση των Τ/Κ από την διακυβέρνηση λειτουργούμε με το δίκιο της ανάγκης που πρακτικά ο πρόεδρος έχει υπερεξουσίες. Σε περίπτωση λύσης όμως αυτό θα αλλάξει. Ο εκάστοτε πρόεδρος θα ελέγχεται από το υπουργικό συμβούλιο που κατά πάσα πιθανότητα η αναλογία θα είναι 4 προς 1. Για να περάσει η όποια απόφαση θα απαιτείται η πλειοψηφία των Ε/Κ και τουλάχιστον η σύμφωνη γνώμη ενός Τ/Κ. Είναι ξεκάθαρο λοιπόν πως καμία κοινότητα δεν θα μπορεί να επιβληθεί στην άλλη σε ζητήματα που αφορούν την κεντρική κυβέρνηση, και η όποια απόφαση θα πρέπει να είναι συλλογική. Αυτό όμως δεν είναι και το ζητούμενο;
Ο ρόλος της Ε.Ε.
Αναπόφευκτα θα υπάρξουν ζητήματα που οι δύο κοινότητες δεν θα μπορούν να συμφωνήσουν. Εδώ ο ρόλος της Ε.Ε. και το κεκτημένο θα ναι καθοριστικά, αφού πολλά από αυτά τα ζητήματα καθορίζονται από την συνθήκη προσχώρησης και σε πολλές περιπτώσεις υπερτερούν των κρατικών νόμων.
Το ζήτημα της εκ περιτροπής είναι ζήτημα γοήτρου και όχι ουσίας. Αντανακλάται η πολιτική ισότητα στο υψηλότερο θεσμικό επίπεδο. Για αυτό εμμένουν οι ΤΚ και η Τουρκία. Στην πραγματικότητα οι εξουσίες θα είναι στο υπουργικό συμβούλιο, όπου οι Ε/Κ θα έχουν την πλειοψηφία. Ως εκ τούτου δεν κρίνεται από τον γράφοντα ως μείζον ζήτημα, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν διαπραγματευτικό χαρτί για πάρουμε κάτι άλλο, ενδεχομένως πιο σημαντικό.
Γράφει: Γιάννης Μαρθάρης
ιδρυτικό μέλος της Ομάδας Κύπρος ΟΚ.
Twitter: @MartharisY
